Okul önlüğüne dikilen isim: Eylül sabahlarının küçük telaşı

Her Eylül’ün son haftası mutfak masamız aynı görüntüyü alır: Katlı önlükler, bir makara beyaz iplik, makas ve dört küçük kumaş etiket. Dört oğlan, dört önlük, dört isim. Süleyman Taha’nınkini dikerken artık ezbere biliyorum; Mehmet Emde’ninkinde hâlâ yakayı ters tutuyorum.

İlk yıl bunu bir angarya sanmıştım. Okulun listesinde “eşyalara isim yazılacak” yazıyordu, ben de yazdım. Şimdi, o kadar yıl sonra, Eylül’ün o gecesini beklediğimi fark ediyorum.

Kaybolan hırkalar

Anaokulunun ilk haftasında Muammer Esat’ın hırkası kayboldu. Lacivert, düğmeli, annemin ördüğü. Öğretmen çok üzüldü, biz de. İki gün sonra başka bir çocuğun çantasından çıktı; kimse fark etmemişti, çünkü o yaşta bütün hırkalar birbirine benzer.

O akşam eve gelince oturdum, kalan bütün kıyafetlerin yakasına adını diktim. Yarım saat sürmedi. Bir daha da hiçbir şey kaybolmadı. Daha doğrusu kayboldu ama hep geri geldi; çünkü artık üstünde adı vardı.

Dört önlük, dört isim

Etiket dikmek dikişin en küçük hâlidir. Makine gerekmez, kalıp gerekmez. Bir iğne, bir iplik, yaka içinden geçen dört köşe. Ama o dört köşenin altında oturduğunuz on dakika, yılın o çocukla ilgili düşündüğünüz en sakin on dakikasıdır.

Çünkü elinizde önlük dururken düşünürsünüz: Geçen yıl kolları uzun geliyordu. Bu yıl tam. Gelecek yıl kısa gelecek. Etiketi dikerken aslında bir yılı işaretlersiniz. Dört önlük dikince dört ayrı yılı.

En büyüğün önlüğü artık bana yakın; en küçüğünkini iki kere katlamam gerekiyor. Aynı masa, aynı makara. Farklı boylar.

Kaç yaşına kadar?

Süleyman Taha geçen yıl “anne, ben artık dikmesem de olur” dedi. Haklıydı, ortaokulda kimse hırka karıştırmıyor. Dikmedim. Sonra bir sabah önlüğünü giyerken yakasını çevirip baktı. Boştu. Bir şey demedi. Ben de demedim. Bu yıl sormadan diktim; itiraz etmedi.

Bir isim etiketi yalnızca “bu benim” demez. “Birisi bunu benim için dikti” der. Çocuklar bunu bizden önce anlar.

Eylül’de nasıl yapılır?

• Kumaş etiket alın, kalem değil. Kalemle yazılan isim üç yıkamada gider. Tuhafiyelerde “isim şeridi” diye satılan pamuklu bant on yıl dayanır.
• Yaka içi, sol taraf. Çocuk kendisi çevirip bakabilsin diye; giyerken de rahatsız etmez.
• Dört köşe, düz dikiş. Süslü olması gerekmez. İplik rengi önlükle aynı olsun, düğüm içeride kalsın.
• Çocuğu masaya çağırın. Etiketi kendisi tutsun, iğneyi siz. Beş yaşındaki bir çocuk için kendi adının dikilmesini izlemek, adını ilk kez okumak kadar büyük bir şeydir.
• Bir etiketi saklayın. Her yıl bir tanesini, yıl yazılı bir zarfa. Okul biterken elinizde on iki küçük etiket olur.

İsmi yalnızca önlüğe değil

Okul yıllarında isim yakanın içinde durur; kimse görmez, yalnızca bulan bilir. Ama evde, kapıda, çocuğun kendi odasında adının görünür bir yerde durması ayrı bir şeydir. Özellikle küçük kardeş varsa: “Burası benim” demenin en yumuşak yolu.

Adı kapısında dursun

Zarif bir yazıyla adı, odasının kapısında. Okuldan eve döndüğünde ilk gördüğü şey kendi adı olur.

Adını yazdırın

Masadaki makara

Eylül’ün son haftası yine mutfak masasındaydım. Bu yıl Süleyman Taha kendi etiketini kendisi dikti. Eğri oldu, yakanın biraz aşağısında kaldı. Elimi uzatıp düzeltmedim. Yıllar sonra o önlüğü bir kutudan çıkarınca, eğri dikilmiş o etiket ona bir şey söyleyecek. Bana söylediği gibi.

— Merve Çokal Doğan