Battaniyedeki ilk harf: Bir bebeğin adı ilk kez nereye yazılır?

Süleyman Taha doğduğunda Konya’da oturuyorduk ve Ekim’in ortasıydı. Hastaneden çıkarken bileğinde plastik bir bileklik vardı: adı, doğum saati, kilosu. Eve gelince bilekliği çıkardık, bir zarfa koyduk. O gece, o uyurken, adının yazılı olduğu tek şeyin bir zarfın içinde durması bana tuhaf geldi.

Kayınvalidem ertesi gün geldi. Çantasından bir kasnak, pudra rengi bir iplik ve battaniyenin köşesini çıkardı. “Adını yazalım,” dedi. Yazdık. Daha doğrusu o yazdı, ben tuttum. Bir harf, sonra ikincisi. Süleyman uzun bir isim; iki gece sürdü.

Neden battaniye?

Bir bebeğin adı çoğu evde ilk olarak battaniyesine yazılır. Bunu sonradan fark ettim; komşularda, akrabalarda, hastane koridorunda gördüğüm bebeklerde hep aynı şey. Çerçeveye değil, duvara değil, battaniyeye.

Sanırım nedeni şu: Battaniye ilk haftaların her yerinde. Kucakta, arabada, kayınvalidenin evinde, doktorun muayene masasında. Bebek nereye gidiyorsa o da gidiyor. Adının onun üstünde olması, adının onunla birlikte gezmesi demek. Bir de şu var: Battaniye zamanla küçülür ama atılmaz. Yıllar sonra bir dolabın dibinden çıkar ve köşesindeki harf hâlâ orada durur.

İğne aceleye izin vermez

O iki gecede öğrendiğim şey nakış değildi; çünkü nakışı ben yapmadım. Öğrendiğim şey, bir şeyi yavaş yapmanın nasıl bir his olduğuydu.

Yeni doğmuş bir bebeğin evinde her şey aceleyle olur. Bez, mama, uyku, telefon, ziyaret. İğne ise acele etmez. Bir ilmek, bir ilmek daha. Kayınvalidem konuşmadan işliyordu; ben lambanın altında battaniyenin öbür ucunu tutuyordum, Süleyman kucağımda uyuyordu. İki saat böyle geçti. Sonradan düşündüm: O iki saat, ilk haftaların en sakin iki saatiydi.

Nakışa yeniden dönen gençlerin bunu neden yaptığını da o zaman anladım. Bir şeyi güzel yapmak için değil; bir şeyi yavaş yapmak için.

Bir harf yeter

Bütün ismi işlemek şart değil. Hatta çoğu zaman tek bir baş harf daha çok dokunur. Küçüktür, köşede durur, uzaktan bakana bir motif gibi görünür. Ama yakından bakan bilir.

Battaniyeye harf işlemek için usta olmak gerekmiyor. Kanaviçe değil, düz kumaş; kasnak takılır, kurşun kalemle harf hafifçe çizilir, üstünden sap işiyle geçilir. Sap işi tek bir ilmektir ve yarım saatte öğrenilir. Eğri olur. Olsun. Kayınvalidemin işlediği S de hafif yatık duruyor ve o yüzden onun olduğunu biliyorum.

Türkiye’de nereden başlanır?

• Tuhafiyeye gidin. Kasnak, bir yumak nakış ipliği ve bir paket iğne; hepsi bir arada, tek seferde alınır. Muline iplik battaniye pamuğuna en iyi oturan ipliktir.
• Battaniyenin köşesini seçin. Yıkanmış, ütülenmiş bir köşe. Bebek büyüdükçe o köşeyi elinde tutacak; iplik uçlarını içeriden düğümleyin.
• Kaynana, anne, komşu. Nakış bilen bir büyüğünüz varsa ilk harfi ondan isteyin. Bu bir yetersizlik değil, hatıranın iki kişilik olması demek.
• Halk Eğitim. Mahallenizdeki el nakışı kursları ücretsizdir; kayıt dönemi genelde Eylül–Ekim, tam da şimdi.

Elinize kasnak almaya vakit yoksa

İlk haftalarda kasnak tutacak iki saat herkesin evinde yok; bunu biliyorum, bizde de kayınvalidem gelmese olmazdı. O iki saat bulunamıyorsa da adının battaniyenin köşesinde durması ertelenmesin.

Adı battaniyesinin köşesine işlensin

Yumuşak iplikle işlenmiş bir isim etiketi; battaniyenin köşesine birkaç ilmekle dikilir, onunla birlikte her yere gider.

Adını yazdırın

Zarf ve battaniye

Hastane bilekliği hâlâ o zarfta. Ama Süleyman’ın adının yazılı olduğu ilk yer o zarf değil; kayınvalidemin iki gecede işlediği, hafif yatık S harfi. Battaniye artık ona küçük geliyor. Köşesi hâlâ okunuyor.

— Merve Çokal Doğan